14 жнiўня 2022, Нядзеля, 20:55
Сім сім, Хартыя 97!
Рубрыкі

Служыў Гаўрыла ігуменняй

29
Служыў Гаўрыла ігуменняй
Ірына Халіп

Перасоўная брацкая магіла для рэжыму.

Тое, што адбываецца апошнім часам ужо не выглядае ні трагедыяй, ні нават фарсам. Гэта буфанада, тэатр абсурду, «Даўн хаўс», насарогі на сцэне і поўнае адчуванне таго, што на фінальных рэпліках гэтага спектакля сцэна праваліцца ў бездань разам з акторамі, і нам застанецца толькі злёгку паштурхацца ў гардэробе, разбіраючы паліто. Такія ўяўленні здараюцца толькі пад заслону.

Мяркуйце самі. Лукашыстка данесла на лукашыстаў і села на лаву падсудных – што можа быць прыгажэй? Чысты Шварц, чысты «Цмок»: «Даносіць мне на мяне ж. Інтрыгуе сам супраць сябе, каб захапіць сваё ўласнае месца». У нашых шыротах гэта выглядае так: жыхарка Добруша ўбачыла чырвона-белы намёт, які паставілі супрацоўнікі мясцовага вайсковага камісарыяту. Пакуль вайскоўцы культурна адпачывалі на прыродзе з дапамогай пікніка, жанчына зняла палатку на відэа і выклала ў сеціва, назваўшы ваенкаматаўцаў «бчбшнікамі». Але спадары афіцэры не спудлавалі ды і напісалі заяву ў міліцыю - абгаварылі нас, маўляў. Аўтарка відэа на лаве падсудных ніяк не магла зразумець, як жа так: яна ўсё жыццё за Лукашэнку галасуе, пальцы ў сіні колер фарбуе на знак салідарнасці, «любимую не отдают», і тут такое расчараванне - два гады «хіміі» за пільнасць. Сюды так і просіцца ўлюбёная рэпліка незабіваемага журналіста Аркадзя Бабчанкі: «Радзіма цябе кіне, дачка». Зрэшты, нават без рэплікі ў гэтай гісторыі ўсё вельмі гарманічна - хоць у падручнікі дапрызыўнай падрыхтоўкі ўстаўляй.

А пастаноўка "Тыля" ў Віцебску? Гэтая гісторыя сама па сабе просіцца стаць новай п'есай. Урэшце, жанр "тэатр у тэатры" папулярны з часоў Шэкспіра. Рыхтаваліся да прэм'еры, ставілі класіку - п'есу Рыгора Горына паводле рамана Шарля дэ Кастэра. П'есу гэтую ставілі ў СССР яшчэ ў сямідзесятыя, так што рэпертуарная адзінка, правераная брэжнеўскімі мастсаветамі, - гэта сто адсоткаў надзейнасці, здавалася б. Пераклалі на беларускую мову, адыгралі прэм'еру. Мінкультаўскія чыноўнікі прыехалі, папляскалі ў дырэктарскай ложы, раздалі ўзнагароды – і тут жа забаранілі спектакль. Таму што «да здравствует Фландрыя!» з расейскай мовы ніяк інакш, чым «жыве Фландрыя!», не перакладзеш, хоць разбіся. І ўсё: спектакль на паліцу, дырэктара звольніць, трупу пажадана распусціць. Зрэшты, частка трупы, можа, яшчэ захаваюць - над гэтым цяпер разважаюць найлепшыя ідэалагічныя розумы, - але дырэктара ўжо выправадзілі з тэатра за палітычную блізарукасць. І яшчэ адзін піруэт нашага дзіўнага тэатра абсурду: тым няўдачлівым дырэктарам тэатра быў былы ідэолаг «Белшыны» Аляксандр Старых. Праклятыя фламандцы, падпільнавалі ўсё ж. Ідэалагічна кіраваць гумай на «Белшыне» – гэта было не ў прыклад больш зразумела і прыемна.

А вось, да прыкладу, ігумення Гаўрыіла - персанаж без усялякіх дадатковых рысак карыкатурны - прыязджае ў лагістычны цэнтр, куды звезлі мігрантаў, і блукае сярод іх, бласлаўляючы крыжам. Год таму яна называла вось гэтае самае «жыве!» д'ябальскімі выкрыкамі, а зараз блукае сярод мусульман і водзіць крыжам туды-сюды. Мігранты напэўна ўсяго пабачылі за час сваёй вандроўкі, так што іх наўрад ці гэтым здзівіш. Калі следам за Гаўрыілай да іх у лагістычны цэнтр прыйдуць утаймавальнік змей або шпагаглынальнік - рэакцыя будзе прыблізна такая ж, для іх гэта персанажы аднаго сінанімічнага шэрагу. Але нам ігуменню па тэлевізары паказваюць. Народ, зрэшты, весяліцца і складае працяг «Гаўрыліяды» Нікіфара Ляпіс-Трубяцкога: «Служыў Гаўрыла ігуменняй (націск аўтары, зразумела, ставяць на «е» - І.Х. ), крыжам Гаўрыла бласлаўляў». Хіба народ, які так смяецца, можа не перамагчы?

І, вядома, «пераможца нашага гіт-параду» - перасоўная брацкая магіла, якую ў гэтыя дні возяць па гомельскіх школах. 26 лістапада - гэта дзень вызвалення Гомеля, і сёлета ён святкуецца асабліва творча, нестандартна і самабытна. У школы прывозяць перасоўную брацкую магілу. На ёй, пасярод зоркі з пап'е-машэ, - аранжавая лямпачка, якая сімвалізуе Вечны агонь. Дзяцей убіраюць у савецкую вайсковую форму і прымушаюць ускладаць кветкі да аранжавай лямпачкі. І гэта не пераб'еш ужо ні Горыным, ні Шварцам, ні нават Брэхтам.

У гэтай перасоўнай магіле рэжым і пахаваюць. І мільёны беларусаў стануць да яе ў чаргу - не, вядома, не ўшанаваць памяць, а пераканацца ў тым, што яна нарэшце пачала выконваць сваю ўтылітарную функцыю.

Ірына Халіп, адмыслова для Charter97.org

Спампоўвайце і ўсталёўвайце мэсэнджар Telegram на свой смартфон або кампутар, падпісвайцеся (кнопка «Далучыцца») на канал «Хартыя-97».