15 лiстапада 2019, Пятніца, 11:06
Добрая навіна
Рубрыкі

Хабар у зялёных - прыдворны варыянт

4
Хабар у зялёных - прыдворны варыянт
Уладзімір Халіп

Часам Лукашэнка бывае наўздзіў шчырым.

І ўзнікае цалкам вытлумачальнае пытанне: а чаму гэта раптам? Вось і ў мінулую суботу разгаварыўся раптоўна. Быццам бы ніякай вонкавай падставы не было. Сітуацыя звычайная - наведваў студэнцкую вёску. Натуральна, у суправаджэнні тэлекамер. Карцінка ў выніку павінна была пераканаць мясцовых гледачоў і ўсё прагрэсіўнае чалавецтва ў тым, што самая спартыўная краіна свету да Еўрапейскіх гульняў практычна гатовая. Ва ўсякім выпадку, начлег патэнцыйным чэмпіёнам забяспечыць.

А потым, ужо на лужку перад інтэрнатамі, пачаўся традыцыйны ў такіх выпадках дыялог з журналістамі. Усё як звычайна, усё ў межах нормы. І толькі адно пытанне выбілася з агульнага ладу і было безнадзейна далёкім ад клопатаў пра спорт. Вось яно і выклікала гэтую неверагодную хвалю раптоўнай шчырасці. А пытаўся журналіст пра Андрэя Уцюрына. Пра таго самага галоўнага ахоўніка высокай персоны, які ад выканання гэтак адказных абавязкаў быў адхілены раптам, прызначаны на пасаду намесніка дзяржсакратара Савета бяспекі, а потым і зусім патрапіў на нары.

Правадыр з месца ўзяў у кар'ер і паспяшаўся ад парушальніка строгай драздоўскай маралі адмежавацца наогул. «Калі б ён у мяне быў па-за падазрэннямі, ён бы да гэтага часу працаваў начальнікам службы бяспекі. Ужо тады да яго былі пытанні. Хлопец малады, і добрая бок у яго быў як у чалавека, не ўсё было дрэнна. У мяне былі пэўныя падазрэнні. Яму быў дадзены шанец - ідзі і працуй. Што, намеснік дзяржсакратара - дрэнная пасада для вайсковага чалавека? Ды марыць кожны можа пра гэтую пасаду».

Які пасаж! Калі б гэты тэкст не быў пададзены на самым галоўным сайце краіны, цяжка было б паверыць, што такое ўвогуле магчыма. Чалавек, які, са словах самога правадыра, трапіўся на хабары, хлопец малады і далёка не ўсё ў яго было так ужо дрэнна. Але вось якія павароты выкідае злы лёс. Перш у такіх выпадках спасылаліся на ўсім вядомую сентэнцыю: нячысцік паблытаў! Але праваслаўны атэіст ніякай чартаўшчыны не прызнае і яе ўплыву на падначаленых не дапускае. Паводле ягонай версіі гэта ўсе выдаткі цяжкай і небяспечнай службы.

«Уцюрын меў шматлікія станоўчыя якасці і нядрэнна служыў, але ўсё перакрэсліў сваім учынкам. Афіцэру і самому даводзілася ўдзельнічаць у выяўленні карупцыйных злачынстваў». Пасля гэтых слоў усім стала зразумела, у чым сапраўдная прычына гэтага прыкрага здарэння. Удзельнічаў, высвятляецца, у выяўленні карупцыйных злачынстваў. Вось там і нагледзеўся, як усё гэта робіцца. У савецкія часы так і казалі: згарэў на працы. Таму што ягоная служба небяспечная і цяжкая.

Палкоўнік, якога падазравалі ў службовым злачынстве, працягваў працаваць у Савеце бяспекі, меў доступ да дзяржаўных сакрэтаў, за ім, натуральна, сачылі, але фактычна нікога гэта асабліва не хвалявала. Як такое ўвогуле магло здарыцца?

Вычарпальны адказ на гэтае, як і на ўсе іншыя пытанні, варта шукаць ўсё на тым жа спартыўна-студэнцкім лужку. А дакладней, у своеасаблівых развагах правадыра. Так, вядома, спецслужбы патэнцыйнага парушальніка прыдворнай маралі ўжо даўно трымалі на прыкмеце. «Але было маё жалезабетоннае патрабаванне: чалавек, які мае «індульгенцыю» ад прэзідэнта, павінен быць затрыманы толькі пры наяўнасці жалезабетонных довадаў. Яго ўзялі з довадамі злачынства: 150 тысяч даляраў яму чарговым разам прывезлі расейцы».

У гэтым драматычным маналогу вельмі характэрна простае словазлучэнне «чарговым разам». Да таго ж і недвухсэнсоўнае слова «індульгенцыя» адкрывае шакавальную панараму тутэйшай прававой сістэмы. Чалавек, абаронены нейкай няўяўнай «індульгенцыяй», фактычна законам непадуладны. Які прастор для рэалізацыі своеасаблівымі талентаў «добрых хлопцаў», набліжаных да двара. А правадыр яшчэ здзіўляецца: адкуль раптам карупцыя?

Ён проста перакананы, што зрабіў усё магчымае для яе выкаранення. Знайшоў найлепшы спосаб спыніць якія б то ні былі спакусы ў асяроддзі сваіх незлічоных чыноўнікаў. «Ад іх залежаць мільярды рублёў. Я кавалак зямлі даў чыноўнікам пабудаваць дом або кватэру, каб ён не краў гэтыя мільярды, і яны засталіся ў дзяржавы. І калі ты парушаеш гэты парадак - адказвай на ўсю катушку». Выдатная карцінка. Толькі псуюць безнадзейна гэтую кранальную ідылію ўсё тыя ж хлопцы з «індульгенцыяй».

У ранейшыя гады ўважалася за добры тон пахваліцца, што вось у нас парадак жорсткі і нават бязлітасны, а таму тут казнакрадству і карупцыі няма месца. Пра службовых асоб, якія трапілі на хабарах, казалі потым доўга і палохалі кожным такім фактам патэнцыйных парушальнікаў усеагульны спакой. Але цяпер усё часцей сталі трапляцца не проста выпадковыя хабарнікі, а пераважна чыноўнікі высокага рангу. Хабары, шэрыя схемы ды іншыя фінансавыя фокусы сталі штодзённасцю. Колькасць такіх інцыдэнтаў і сумы хабараў растуць нястрымна. Карныя акцыі праблему не развязваюць. І не развяжуць - яна зусім у іншай плоскасці.

Сонны застой загадаў доўга жыць. Наступіла іншая эпоха. Перамены адбываюцца раптоўныя і катастрафічныя. Крамлёўскія хаўруснікі разважылі, што плод ужо саспеў і пара яго стрэсці ў крамлёўскі кошык. У канцы мінулага года яны бесцырымонна выставілі ўльтыматум. Запатрабавалі поўнай і безумоўнай капітуляцыі. Каб не падымаць перапалох залішняй жорсткасцю, слова «капітуляцыя» замянілі сарамлівым тэрмінам «інтэграцыя». Але сутнасць засталася тая ж.

Шмат хто ў постсавецкім запаведніку даўно ўжо зразумеў, куды ўсё гэта коціцца. І які магчымы фінал. Ва ўстойлівасць рэжыму даўно ніхто не верыць. А таму перыферыйная начальніцкая маса і асобы блізкага кола спяшаюцца ўсімі магчымымі спосабамі забяспечыць сабе будучыню без звыклага карміцеля. На фоне гэтай праблемы ўсе іншыя знікаюць. Ахвотных абараняць сакральны бункер і прылеглы да яго надзел пакуль не выяўлена.

А наперадзе толькі ўсё тыя ж Еўрапейскія гульні і дваццаціпяцігадовы юбілей у прыдачу. А яшчэ - сёмы тэрмін. Той самы, які краіна не можа сабе дазволіць. Ні пры якіх абставінах.

Не той час.

Уладзімір Халіп, спецыяльна для Charter97.org